Czym jest system polityczny?
System polityczny to ogół organów państwowych, partii politycznych i organizacji społecznych, które uczestniczą w działaniach politycznych w ramach danego państwa. To także zbiór zasad i norm regulujących relacje między tymi podmiotami a także między władzą a obywatelami. Klasyfikacja systemów politycznych pozwala zrozumieć, kto i w jaki sposób sprawuje władzę.
Główne kryterium podziału: Reżim polityczny
Najważniejszym kryterium klasyfikacji systemów politycznych jest reżim polityczny, czyli sposób sprawowania władzy i relacje między władzą a społeczeństwem. Na tej podstawie wyróżniamy systemy demokratyczne i niedemokratyczne (autorytarne i totalitarne).
Porównanie reżimów politycznych
Kliknij na kryterium w pierwszej kolumnie, aby podświetlić i porównać cechy poszczególnych reżimów.
| Kryterium | Demokracja | Autorytaryzm | Totalitaryzm |
|---|---|---|---|
| Źródło władzy | Suwerenny naród (wybory) | Armia, elita, jednostka (zamach stanu, siła) | Partia masowa i jej przywódca |
| Ideologia | Brak jednej, oficjalnej ideologii (pluralizm) | Brak rozbudowanej ideologii, dominuje mentalność | Jedna, oficjalna, wszechobecna ideologia |
| Pluralizm polityczny | Zasada (wielopartyjność, wolne media) | Ograniczony lub zlikwidowany | Zlikwidowany (system jednopartyjny) |
| Prawa i wolności obywatelskie | Gwarantowane i chronione przez państwo | Ograniczone, łamane w sferze publicznej | Całkowicie podporządkowane państwu |
| Zakres kontroli państwa | Ograniczony (państwo prawa) | Ograniczony do sfery politycznej | Nieograniczony, obejmuje wszystkie sfery życia |
| Rola aparatu przymusu | Działa w granicach prawa | Używany do eliminacji opozycji politycznej | Masowy terror jako stała metoda rządzenia |
Symulator Decyzji Politycznych
Scenariusz:
W Twoim kraju wybuchają masowe protesty przeciwko drastycznym podwyżkom cen energii. Napięcie społeczne rośnie. Jako przywódca państwa, jaką decyzję podejmiesz?
Autorytaryzm i Totalitaryzm
Fiszki: Kluczowe pojęcia
Quiz: Sprawdź swoją wiedzę!
Podsumowanie maturalne
Co musisz wiedzieć na maturę?
- Znać definicję systemu politycznego i kryteria jego klasyfikacji.
- Rozróżniać i szczegółowo opisać cechy demokracji, autorytaryzmu i totalitaryzmu.
- Znać zasady ustroju demokratycznego (suwerenność ludu, pluralizm, państwo prawa, trójpodział władzy).
- Wymienić sześć cech totalitaryzmu według C. Friedricha i Z. Brzezińskiego.
- Umieć zastosować wiedzę teoretyczną do analizy tekstu źródłowego i rozpoznać opisany reżim.