Kompleksowa notatka maturalna zgodna z wymaganiami CKE
Definicja: System polityczny, w którym władza należy do ludu i jest przez niego sprawowana bezpośrednio lub za pośrednictwem wybranych przedstawicieli.
Etymologia: Grec. demos (lud) + kratos (władza) = władza ludu
✓ Wolność słowa i prasy
✓ Prawo do zrzeszania się
✓ Niezależne sądownictwo
✓ Podział władzy
✓ Kontrola społeczna władzy
Parlament, Sejm, Senat - tworzą prawo
Rząd, Prezydent - wykonują prawo
Sądy, Trybunały - kontrolują prawo
"Konstytucja jest porządkiem mieszkańców państwa (...). Gdzie rządzi lud, tam jest demokracja"
Arystoteles jako pierwszy próbował systematycznie opisać różne formy rządów. Jego podział na ustroje prawidłowe (służące ogółowi) i wypaczone (służące rządzącym) jest nadal aktualny. Demokrację postrzegał jako formę wypaczoną, gdyż może prowadzić do "tyranii większości".
"Aby nie można było nadużywać władzy, potrzeba, żeby władza powstrzymywała władzę"
Monteskiusz wprowadził koncepcję podziału władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ta teoria stała się fundamentem współczesnych demokracji. System "checks and balances" zapobiega koncentracji władzy w jednych rękach.
"Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio."
Artykuł ten ustanawia zasadę suwerenności ludu w Polsce. Wskazuje na dwa sposoby sprawowania władzy: reprezentacyjny (przez wybranych przedstawicieli) i bezpośredni (referenda). To podstawa demokratycznego ustroju Polski.
"Government of the people, by the people, for the people"
("Rząd ludu, przez lud, dla ludu")
Klasyczna definicja demokracji. Lincoln podkreślił trzy aspekty: pochodzenie władzy (od ludu), sposób sprawowania (przez lud) i cel (dla ludu). Ta formuła stała się symbolem demokratycznych dążeń na całym świecie.
Charakterystyka: Obywatele bezpośrednio uczestniczą w podejmowaniu decyzji
Przykłady:
Zalety: Bezpośredni udział, autentyczna wola ludu
Wady: Trudna w dużych społeczeństwach, ryzyko populizmu
Charakterystyka: Obywatele wybierają przedstawicieli, którzy działają w ich imieniu
Przykłady:
Zalety: Praktyczna w dużych państwach, profesjonalizm
Wady: Dystans między wyborcy a decyzjami
Wygrywa kandydat z największą liczbą głosów. Przykład: Wielka Brytania, USA
Zalety: Stabilność rządu, jasny wybór
Wady: Marnotrawstwo głosów, dwupartyjność
Mandaty rozdzielane proporcjonalnie do liczby głosów. Przykład: Polska, Holandia
Zalety: Reprezentatywność, wielopartyjność
Wady: Niestabilność rządu, koalicje
Łączy elementy obu systemów. Przykład: Niemcy, Nowa Zelandia
Zalety: Kompromis między stabilnością a reprezentatywnością
Pierwsza demokracja w historii
• Ekklesia - zgromadzenie ludowe
• Ostracyzm - banicja przez głosowanie
• Ograniczona do obywateli (ok. 10% populacji)
Ograniczenie władzy królewskiej
• Podstawa praworządności
• Ochrona przed arbitralnością władzy
• Wpływ na rozwój parlamentaryzmu
Nowoczesna demokracja
• "Wszyscy ludzie stworzeni są równi"
• Prawo do życia, wolności, dążenia do szczęścia
• Podział władzy w konstytucji 1787
Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela
• Wolność, równość, braterstwo
• Suwerenność narodowa
• Wpływ na całą Europę
Demokratyzacja wyborów
• Zniesienie cenzusu majątkowego
• Prawo wyborcze dla kobiet
• Obniżenie wieku wyborczego
Przejście od komunizmu do demokracji
• Okrągły Stół
• Wybory częściowo wolne 4 czerwca
• Konstytucja 1997
Kliknij na fiszkę, aby zobaczyć definicję:
Na poziomie podstawowym:
Na poziomie rozszerzonym:
❌ Unikaj:
✅ Pamiętaj:
Dokumenty do analizy:
Do śledzenia: