Interaktywna notatka edukacyjna - Historia XIX i XX wieku
Postęp nauki: 9%
Rewolucje w Rosji na przełomie XIX i XX wieku to kluczowy okres w historii nie tylko Imperium Rosyjskiego, ale całej Europy. Te dramatyczne wydarzenia odmieniły oblicze państwa carów i wpłynęły na losy milionów ludzi, w tym Polaków żyjących pod zaborem rosyjskim.
Rewolucja - gwałtowny przewrót polityczny, społeczny lub ekonomiczny, prowadzący do gruntownej zmiany ustroju państwa lub społeczeństwa.
"Niepokoje i rozruchy w stolicach i w wielu miejscowościach Imperium Naszego przepełniają wielkim bólem i smutkiem serce Nasze. Szczęście władcy rosyjskiego jest nierozerwalnie związane ze szczęściem narodu, a smutek ludu jest smutkiem władcy. [...] Ustanawiamy jako nienaruszalną regułę, żeby żadna ustawa nie mogła wejść w życie bez aprobaty Dumy Państwowej."
Kontekst: Manifest został wydany w szczytowym momencie rewolucji 1905 roku, gdy car Mikołaj II został zmuszony do ustępstw.
Znaczenie: Po raz pierwszy w historii Rosji car ograniczył własną władzę, wprowadzając elementy monarchii konstytucyjnej.
Skutki: Utworzenie Dumy Państwowej - pierwszego parlamentu w historii Rosji, wprowadzenie swobód obywatelskich.
"Historia nie zna przykładu tak łatwego zwycięstwa. W ciągu kilku dni, prawie bez strat, opanowaliśmy stolicę 150-milionowego narodu. [...] Władza radziecka nie będzie władzą mniejszości nad większością, lecz władzą ogromnej większości ludu nad garstką kapitalistów i obszarników."
Autor: Władimir Lenin - przywódca bolszewików i pierwszy przywódca ZSRR.
Perspektywa: Źródło przedstawia optymistyczną wizję rewolucji z punktu widzenia zwycięzców.
Propaganda: Tekst zawiera elementy propagandowe, przedstawiające rewolucję jako wolę większości narodu.
"W Warszawie panuje niezwykłe poruszenie. Robotnicy opuszczają fabryki, studenci uniwersytetu manifestują na ulicach. Po raz pierwszy od powstania styczniowego słyszę polskie pieśni śpiewane jawnie. Czy to początek naszej niepodległości?"
Znaczenie dla Polaków: Rewolucja 1905 roku obudziła nadzieje niepodległościowe wśród Polaków.
Kontekst społeczny: Źródło pokazuje, jak wydarzenia w Rosji wpływały na sytuację w Królestwie Polskim.
Nastroje: Widoczny jest optymizm i nadzieja na zmiany polityczne.
Klęska Rosji w wojnie z Japonią obnażyła słabość carskiego systemu i stała się katalizatorem rewolucji. Krwawa Niedziela (9 stycznia 1905) - strzelanina do pokojowej demonstracji robotników w Petersburgu pod wodzą popa Gapona zapoczątkowała rewolucję.
Wojsko otwiera ogień do pokojowej demonstracji robotników idących z petycją do cara. Ginie około 1000 osób.
Rewolta marynarzy na Morzu Czarnym pokazuje, że ferment objął również armię.
Masowy strajk obejmuje całe imperium. Car wydaje Manifest Październikowy.
Uzbrojone powstanie robotników w Moskwie zostaje stłumione przez wojsko.
Demonstracje kobiet w Piotrogrodzie z żądaniem chleba przekształcają się w manifestacje polityczne.
Żołnierze dołączają do demonstrantów. Powstaje Tymczasowy Komitet Dumy.
Car abdykuje na rzecz brata Michała, który odmawia przyjęcia korony. Koniec 300-letniej dynastii Romanowów.
Po rewolucji lutowej w Rosji powstała sytuacja dwuwładzy:
Po powrocie z emigracji Lenin ogłosił tezy, które stały się programem bolszewików:
Bolszewicy przejmują władzę w Piotrogrodzie. Rząd Tymczasowy zostaje aresztowany.
Przyjęcie pierwszych dekretów: o pokoju i o ziemi. Powstanie rządu bolszewickiego.
Klęska Rosji w wojnie z Japonią. Traktat pokojowy w Portsmouth - utrata wpływów na Dalekim Wschodzie.
Strzelanina do pokojowej demonstracji w Petersburgu. Początek rewolucji 1905 roku.
Car Mikołaj II wydaje manifest obiecujący reformy konstytucyjne i utworzenie parlamentu.
Premier Piotr Stołypin przeprowadza reformę rolną i modernizację gospodarki.
Rosja przystępuje do wojny. Ogromne straty ludzkie i ekonomiczne osłabiają imperium.
Abdykacja cara Mikołaja II. Powstanie Rządu Tymczasowego i sytuacja dwuwładzy.
Bolszewicy przejmują władzę. Lenin zostaje przywódcą nowego państwa radzieckiego.
Konflikt między bolszewikami ("czerwoni") a siłami antyrewolucyjnymi ("biali").
Rola: Władca podczas obu rewolucji, abdykował w 1917 roku.
Cechy: Niezdecydowany, przywiązany do tradycji, nieprzygotowany do rządzenia w czasach kryzysu.
Los: Rozstrzelany wraz z rodziną przez bolszewików w 1918 roku w Jekaterynburgu.
Rola: Ideolog i przywódca rewolucji październikowej, pierwszy przywódca ZSRR.
Poglądy: Marksista-leninista, zwolennik rewolucji proletariackiej.
Osiągnięcia: Przeprowadził rewolucję, utworzył państwo radzieckie, wprowadził NEP.
Rola: Przywódca Rządu Tymczasowego po rewolucji lutowej.
Polityka: Kontynuowanie wojny, reformy stopniowe, współpraca z aliantami.
Upadek: Obalony przez bolszewików w październiku 1917 roku.
Rola: Przewodniczący Rewolucyjnego Komitetu Wojskowego, organizator przewrotu.
Późniejsze znaczenie: Komisarz ds. wojskowych, twórca Armii Czerwonej.
Los: Wygnany przez Stalina, zamordowany w Meksyku w 1940 roku.
Rola: Reformator przeprowadzający modernizację Rosji po rewolucji 1905.
Reformy: Reforma rolna, rozwój kapitalizmu na wsi, represje wobec rewolucjonistów.
Śmierć: Zamordowany przez rewolucjonistę w 1911 roku w Kijowie.
Rola: Prawosławny duchowny, organizator pokojowej manifestacji do cara.
Znaczenie: Jego inicjatywa doprowadziła do Krwawej Niedzieli i wybuchu rewolucji.
Los: Zabity przez rewolucjonistów jako podejrzany o współpracę z policją.
Budżet państwa (1913): Dochody - 3.4 mld rubli, wydatki wojskowe - 30% budżetu
Zadłużenie zagraniczne (1914): 8.8 mld rubli (głównie u Francji)
Inflacja podczas I wojny światowej: Wzrost cen o 400% (1914-1917)
Po powstaniu styczniowym wprowadzenie ostrej polityki rusyfikacyjnej. Likwidacja Uniwersytetu Warszawskiego, wprowadzenie języka rosyjskiego w urzędach.
Wprowadzenie obowiązku nauczania wszystkich przedmiotów w języku rosyjskim w szkołach średnich i wyższych.
Rozszerzenie rusyfikacji na szkoły elementarne. Zakaz używania języka polskiego w szkołach.
Rewolucja 1905 roku przynosi pewne ustępstwa dla Polaków: możliwość nauczania religii po polsku, powstanie kół polskich w Dumie.
W odpowiedzi na rusyfikację powstały tajne uczelnie wyższe, nazywane "Latającymi Uniwersytetami". Wykłady odbywały się w prywatnych mieszkaniach, często zmieniając lokalizację. Najsłynniejszy był Uniwersytet Latający w Warszawie, który działał w latach 1885-1905 i wykształcił setki polskich inteligentów, w tym przyszłą noblistkę Marię Skłodowską-Curie.
Kliknij na fiszkę, aby zobaczyć odpowiedź:
Rewolucje w Rosji pokazują, jak ważne są reformy społeczne i polityczne. Brak reform prowadzi do radykalizacji społeczeństwa. Również dla Polaków te wydarzenia były przełomowe - doprowadziły ostatecznie do odzyskania niepodległości w 1918 roku.