Największy bunt kozacki w historii Rzeczpospolitej • 1648-1657
Kompleksowy przewodnik po przyczynach, przebiegu i skutkach powstania, które na zawsze zmieniło oblicze Europy Środkowo-Wschodniej
Chmielnicki ucieka na Sicz ZaporoskąCentrum organizacyjne kozaków zaporoskich, położone na wyspach Dniepru poniżej porогów. Zostaje wybrany hetmanem, zawiera sojusz z chanem krymskimIslam III Girej - chan Chanatu Krymskiego w latach 1644-1654.
Pierwsza wielka bitwa powstania. Kozacy i Tatarzy rozbijają wojska koronne dowodzone przez hetmana Mikołaja PotockiegoHetman wielki koronny w latach 1637-1651, wziąt do niewoli w tej bitwie i jego syna Stefana.
Kolejne druzgocące zwycięstwo powstańców. Wzięcie do niewoli hetmanów Mikołaja Potockiego i Marcina KalinowskiegoHetman polny koronny, dostał się do niewoli tatarskiej. Droga na zachód otwarta.
Masowe powstania chłopskie. Szacuje się, że zginęło około 100-200 tysięcy Polaków i Żydów. Zniszczenia miast i dworów szlacheckich na całej Ukrainie.
Nowy król Jan KazimierzKról Polski w latach 1648-1668, brat Władysława IV próbuje powstrzymać powstanie. Porażka wojsk koronnych, śmierć regimentarza Dominika ZasławskiegoMłody magnat, zginął w wieku 24 lat podczas bitwy.
Chmielnicki obległ Lwów, ale nie zdobył miasta. Otrzymał okup i tytuł księcia ruskiego od mieszczan lwowskich.
Pierwszy rozejm z Rzeczpospolitą. Chmielnicki otrzymuje hetmaństwo, Rejestr powiększono do 40 tysięcy. Amnestia dla uczestników powstania.
Największa bitwa powstania. Porażka kozaków pomimo przewagi liczebnej. Odwrót Tatarów w kluczowym momencie bitwy.
Chmielnicki składa przysięgę wierności carowi Aleksemu MichajłowiczowiCar rosyjski w latach 1645-1676, syn Michała Romanowa. Przełomowy moment - wejście Rosji do konfliktu.
Śmierć hetmana kozackiego w CzyhryniuStolica hetmańska kozaków ukraińskich, ważny ośrodek polityczny. Następcą zostaje jego syn Jurij ChmielnickiHetman kozacki w latach 1657-1659 i 1677-1681, syn Bohdana.
Przywódca powstania, hetman kozacki
Główny przeciwnik Chmielnickiego, "żelazny wojewoda"
Ataman kozacki, przywódca rzeziów
Król Polski podczas powstania
16 maja 1648
Kozacy + Tatarzy: ~16 000
Polacy: ~8 000
Zwycięstwo kozaków
26 maja 1648
Kozacy + Tatarzy: ~20 000
Polacy: ~12 000
Klęska wojsk koronnych
23 września 1648
Kozacy: ~100 000
Polacy: ~30 000
Porażka Jana Kazimierza
28-30 czerwca 1651
Kozacy + Tatarzy: ~200 000
Polacy: ~60 000
Zwycięstwo polskie
Manifest Bohdana Chmielnickiego z 1648 roku:
"Pan Bóg zlitował się nad narodem ruskim, a wy, lachów, już dosyć długo gnębiliście naród chrześcijański. (...) Ja przyszedłem wyzwolić z niewoli lach naród ruski. Każę wam wszystkich wytracić, a wasze księża i żydów na pniu ścinać będę, aż do morza!"
Źródło: Kronika Samuela z ŁaszczaJan Kazimierz o przyczynach powstania (1649):
"Przyznaję przed Bogiem i światem, iż to, co się stało na Ukrainie, stało się z winy naszej i niesprawiedliwości, którą czyniliśmy poddanym naszym, a osobliwie narodowi ruskiemu w wierze greckiej zostającemu."
Źródło: Manifest królewski z 1649 rokuNathan Hanower o rzezi w 1648 roku:
"W roku 5408 [1648] obudziła się furia Bohdana Chmielnickiego (...) i pozabijali Żydów męką srogą i okrutną (...). Kobiety brzemionne rozrzynali i płody z łona ich wyrzucali i brawszy płody te, ciskali je w twarz ojcom, a potem ojców i matki pozabijali."
Źródło: "Yewen Mecula" (Bagno Głębokie)Stanisław Oświęcim o bitwie pod Beresteczkiem:
"Nieprzyjaciel, widząc naszą małość wobec swojej wielkiej liczby, śmiał się z nas, ale Pan Bóg sprawił, że małości naszej użył przeciwko wielkiej potędze kozackiej i tatarskiej, że ją pokonaliśmy."
Źródło: Pamiętniki Stanisława OświęcimaSprawdź swoją wiedzę o powstaniu Chmielnickiego! Kliknij na fiszki, aby je odwrócić.
Ucieczka na Sicz Zaporoską
Wybór na hetmana
Zagarnięcie majątku w Subotowie
Pobicie syna i porwanie żony
Chan Chanatu Krymskiego
Później car rosyjski Aleksy
Zwiększenie Rejestru do 40 tysięcy
Amnestia dla powstańców
200 tys. kozaków vs 60 tys. Polaków
Zwycięstwo polskie
Przysięga wierności carowi
Początek końca niepodległości kozackiej
Sprawdź swoją wiedzę odpowiadając na pytania kontrolne!
Powstanie Chmielnickiego to nie tylko kozacki bunt, ale rewolucja społeczna która zmieniła oblicze całego regionu. Była to pierwsza nowoczesna wojna totalna na ziemiach polskich, łącząca elementy konfliktu etnicznego, religijnego i społecznego. Jej skutki odczuwalne są do dziś w relacjach polsko-ukraińskich i ukraińsko-rosyjskich.