Podbój Azteków przez Corteza (1519-1521)
Podbój Inków przez Pizarra (1532-1533)
Ustanowienie Kompanii Wschodnioindyjskiej (1600)
Kolonizacja Indii przez Brytyjczyków (1757-1858)
Konferencja berlińska - podział Afryki (1884-1885)
Wojna burska w Afryce Południowej (1899-1902)
Powstanie bokserów w Chinach (1900)
Zakończenie I wojny światowej - początek dekolonizacji
Charakterystyka ekspansji kolonialnej
Cel: Zdobycie surowców, rynków zbytu, prestiżu politycznego i rozprzestrzenienie chrześcijaństwa.Metody: Podbój militarny, zawarcie nierównych traktatów, wykorzystanie konfliktów lokalnych, misje religijne.
Zasięg: Ameryka Północna i Południowa, Afryka, Azja, Oceania - praktycznie cały świat poza Europą.
| Mocarstwo | Główne kolonie | Metody kolonizacji | Szczyt potęgi | Utracone imperia |
|---|---|---|---|---|
| Hiszpania | Ameryka Łacińska, Filipiny | Podbój militarny | XVI-XVII w. | Aztekowie, Inkowie |
| Portugalia | Brazylia, Angola, Mozambik | Handel, faktorie | XVI w. | Królestwa Kongo |
| Wielka Brytania | Indie, Australia, Kanada | Kompanie handlowe | XVIII-XIX w. | Imperium Mogołów |
| Francja | Afryka Zachodnia, Indochiny | Misja cywilizacyjna | XIX w. | Królestwa Sahelu |
| Holandia | Indonezja, Surinam | Kompanie handlowe | XVII w. | Sułtanaty Indonezji |
Powierzchnia imperiów kolonialnych (1914)
Ludność rdzenną Ameryki (w mln)
💰 Korzyści dla Europejczyków
- Bogactwa: Złoto, srebro, plantacje, surowce
- Rozwój kapitalizmu: Akumulacja kapitału, bankowość
- Rozwój techniki: Żegluga, broń palna, medycyna tropikalna
- Prestiż polityczny: Status mocarstwa światowego
- Rynki zbytu: Nowe rynki dla przemysłu europejskiego
- Demograficzne: Migracje, zmniejszenie przeludnienia
💀 Skutki dla ludów kolonizowanych
- Genocyd: Wymordowanie 90% rdzennej ludności Ameryk
- Choroby: Ospa, tyfus, grypa - pandemie wśród rdzennych
- Niewolnictwo: 12 mln Afrykanów wywiezionych do Ameryk
- Zniszczenie kultur: Języki, religie, tradycje
- Eksploatacja: Przymuszenna praca, podatki, rekwizycje
- Utrata ziemi: Konfiskata najlepszych ziem pod plantacje
💀 Zniszczone cywilizacje i państwa
Imperium Azteków
Tenochtitlan (Meksyk), 1521 r. Cortez, 15-25 mln mieszkańców
Imperium Inków
Cuzco (Peru), 1533 r. Pizarro, 10-12 mln mieszkańców
Imperium Mogołów
Indie, XVIII w. Brytyjczycy, 150 mln mieszkańców
Królestwo Kongo
Afryka Środkowa, XVI w. Portugalczycy
Królestwa Majów
Ameryka Środkowa, XVI w. Hiszpanie
Sułtanaty Indonezji
Indonezja, XVII w. Holendrzy
Chronologia ekspansji kolonialnej
1519-1521 - Podbój Azteków przez Hernána Corteza. Upadek Tenochtitlan.
1532-1533 - Podbój Inków przez Francisco Pizarra. Pojmanie i śmierć Atahuallpy.
1600 - Powstanie Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Rozpoczęcie systematycznej kolonizacji Azji.
1757 - Bitwa pod Plassey. Brytyjczycy przejmują kontrolę nad Bengalem.
1884-1885 - Konferencja berlińska. Podział Afryki między mocarstwa europejskie.
1899-1902 - II wojna burska. Brytyjczycy zdobywają Afrykę Południową.
🎯 Fiszki do nauki
Kliknij na pytanie, aby zobaczyć odpowiedź
Które imperium podbił Hernán Cortez?
Imperium Azteków (1519-1521), stolica Tenochtitlan, władca Montezuma II
Co to była konferencja berlińska?
Konferencja (1884-1885) gdzie mocarstwa europejskie podzieliły Afrykę bez udziału Afrykanów
Ile wynosiły straty ludności rdzennej Ameryk?
90% populacji - z 50-70 mln do 5-10 mln z powodu chorób i przemocy
Który cesarz Inków został pojmany przez Pizarra?
Atahualpa - został pojmany w 1532 r. i stracony mimo zapłacenia okupu w złocie
Co to była Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska?
Prywatna kompania handlowa (1600-1874) która rządziła Indiami w imieniu Wielkiej Brytanii
Ile Afrykanów wywieziono do Ameryk jako niewolników?
Około 12 milionów w ramach trójkątnego handlu transatlantyckiego (XVI-XIX w.)
📊 Diagramy i schematy
Mechanizm kolonizacji
Przybycie
Europejczyków
Europejczyków
Choroby i
osłabienie
osłabienie
Podbój militarny
lub polityczny
lub polityczny
Eksploatacja
gospodarcza
gospodarcza
Zniszczenie
kultury lokalnej
kultury lokalnej
Trójkątny handel transatlantycki
Europa → Afryka
(broń, alkohol, tkaniny)
(broń, alkohol, tkaniny)
Afryka → Ameryka
(niewolnicy)
(niewolnicy)
Ameryka → Europa
(cukier, tytoń, bawełna)
(cukier, tytoń, bawełna)
Kluczowe postacie
Hernán Cortez (1485-1547)
Hiszpański konkwistador. Podbił Imperium Azteków (1519-1521). Wykorzystał konflikty między plemionami, choroby i przewagę technologiczną.
Francisco Pizarro (1478-1541)
Hiszpański konkwistador. Podbił Imperium Inków (1532-1533). Pojmał i stracił cesarza Atahuallpę mimo zapłacenia okupu.
Robert Clive (1725-1774)
Brytyjski generał i administrator. Założył brytyjskie panowanie w Indiach po zwycięstwie pod Plassey (1757).
Cecil Rhodes (1853-1902)
Brytyjski biznesmen i polityk. "Ojciec" imperializmu brytyjskiego w Afryce. Marzył o kolejce z Kairu do Kapsztadu.
Otto von Bismarck (1815-1898)
Kanclerz Niemiec. Zorganizował konferencję berlińską (1884-1885), która podzieliła Afrykę między mocarstwa europejskie.
📜 Źródło historyczne
"Indianie umierają tak szybko, że nie można by ich zastąpić, nawet gdyby rodzili się co sześć miesięcy (...) Z dwóch i pół miliona ludzi, którzy było na tej wyspie [Hispaniola], nie zostało już dzisiaj dwieście osób (...) Wszystkie te nieskończone ludy stworzył Bóg najbardziej prostymi, bez złośliwości i oszustwa, najposłuszniejszymi swoim panom naturalnym i chrześcijanom (...) Ale chrześcijanie weszli tam niczym wilki, tygrysy i lwy okrutne i głodne od wielu dni."
Źródło: Bartolomé de las Casas, "Bardzo krótka relacja o zniszczeniu Indii" (1552) - hiszpański dominikanin i obrońca praw Indian